Zakres profesjonalnych usług detektywistycznych jest szeroki. Detektywów zatrudnia się do zbierania informacji, w tym obserwacji osób i gromadzenia dowodów, w sprawach rozwodowych, sprawach rodzinnych, ustalenia majątku, na potrzeby wywiadu gospodarczego, do wykrywania podsłuchów, kamer i nadajników GPS. Do prowadzenia swoich czynności operacyjnych profesjonalny detektyw wykorzystuje różne techniki. Nie na wszystko może sobie jednak podczas tych działań pozwolić. A więc co może detektyw, a czego mu nie wolno? I czego zleceniodawca może wymagać od detektywa?
Co może detektyw?
Katalog działań jakie może w świetle prawa podejmować detektyw określa Ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych (Dz. U. 2002 Nr 12 poz. 110, ze zm.). Przede wszystkim detektyw może pozyskiwać, przetwarzać i przekazywać informacje o osobach, przedmiotach i zdarzeniach, w szczególności w sprawach:
- wynikających ze stosunków gospodarczych i prawnych;
- z zakresu szkód ubezpieczeniowych;
- poszukiwania osób zaginionych lub ukrywających się;
- poszukiwania mienia;
- w których toczy się postępowanie karne, postępowanie o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe.
Poza tym detektyw może pozyskiwać te, jak i wszelkie inne informacje, np. w zakresie spraw obyczajowych, rodzinnych, które pochodzą ze źródeł ogólnie dostępnych. Źródło ogólnie dostępne to takie, z którego czerpanie informacji nie narusza chronionych prawem dóbr, zwłaszcza dóbr osobistych obserwowanych osób. Chociażby z tego tylko powodu warto jest zlecić gromadzenie dowodów na niewierność małżonka, kradzież, czy szpiegostwo gospodarcze, profesjonalnemu detektywowi. W wyniku tego to własnie na detektywa scedujemy ryzyko i ewentualną odpowiedzialność za naruszenie tych dóbr przy zbieraniu dowodów. Przede wszystkim nie narazimy się na utratę możliwości wykorzystania zebranych dowodów w sądzie. Istnieje taka ewentualność w przypadku uznania, że zostały zgromadzone w sposób nielegalny. Art. 28a. ww. ustawy wskazuje, że detektyw, w zakresie usługi detektywistycznej, może przetwarzać dane osobowe bez zgody osób, których dotyczą.
Czy detektyw może zainstalować: podsłuchy, GPS, aparaty, kamery?
Ustawa wyraźnie stanowi, że detektyw przy wykonywaniu czynności powinien kierować się zasadami etyki, lojalnością wobec zlecającego usługę i szczególną starannością, aby nie naruszyć wolności i praw człowieka i obywatela. Nie może on jednak stosować środków technicznych oraz metod i czynności operacyjno-rozpoznawczych, zastrzeżonych dla upoważnionych organów.
Zgodnie z art. 19 ust. 6 ustawy o Policji, kontrola operacyjna polega na uzyskiwaniu i utrwalaniu treści rozmów prowadzonych przy użyciu środków technicznych, obrazu lub dźwięku osób z pomieszczeń, środków transportu i miejsc innych niż publiczne, treści korespondencji, w tym elektronicznej, oraz danych informatycznych oraz uzyskiwaniu dostępu i kontroli do zawartości przesyłek. A więc zasadniczo gromadzenie dowodów za pomocą takich urządzeń jak np. podsłuch, czy GPS, jest zastrzeżone wyłącznie dla odpowiednich organów. Ale nie zawsze.
Sam ww. przepis wskazuje, że utrwalanie obrazów i dźwięków jest zastrzeżone dla służb, ale tylko w miejscach innych niż publiczne. Oczywiście utrwalanie, fotografowanie, nagrywanie, odbywać się musi wyłącznie w celach dowodowych, umożliwiając gromadzącemu dowody realizację jego prawa do obrony i sądu. Nie może ono jednak naruszać wolności i praw człowieka i obywatela obserwowanej osoby, np. jej prawa do ochrony wizerunku. Profesjonalny, licencjonowany detektyw będzie wiedział, kiedy danych środków będzie mógł użyć, a kiedy nie. W taki sposób zebrana dokumentacja nie utraci wartości dowodowej, a detektyw nie narazi się na odpowiedzialność za naruszenie cudzych dóbr.
Co mogę wymagać od detektywa jako zleceniodawca?
Po zrealizowaniu usługi detektywistycznej detektyw zobowiązany jest przekazać zleceniodawcy zebrane w trakcie zlecenia dane osobowe obserwowanych osób. Zleceniodawca może wymagać od detektywa wypełnienia ustawowego obowiązku dochowania tajemnicy źródła informacji oraz okoliczności sprawy, o których powziął wiadomość w trakcie wykonywania czynności, a który to obowiązek ciąży na detektywie także po zaprzestaniu ich wykonywania.
Co jednak najważniejsze dla każdego zleceniodawcy, detektyw ma obowiązek sporządzić i przekazać mu pisemne sprawozdanie z realizacji zlecenia, zawierające m.in.: opis przedmiotu umowy i określenie zakresu i przebiegu przeprowadzonych czynności.
